Hãng tin Bloomberg dẫn số liệu từ Hiệp hội Các nhà xuất khẩu gạo Thái Lan cho biết giá gạo trắng 5% tấm của nước này đã tăng lên 446 USD mỗi tấn vào ngày 20/5, mức cao nhất kể từ tháng 2/2025.

Đây là tuần thứ ba liên tiếp giá gạo tăng, sau khi Bộ Nông nghiệp Mỹ (USDA) dự báo sản lượng gạo toàn cầu trong mùa vụ 2026-2027 sẽ giảm lần đầu tiên trong hơn 1 thập kỷ.

Đà leo thang của giá phân bón và nhiên liệu đã làm dấy lên lo ngại rằng một số nông dân trồng lúa nước ở Đông Nam Á có thể bỏ qua giao việc trồng vụ lúa hiện tại.

Ấn Độ, nước xuất khẩu gạo lớn nhất thế giới, cũng đang đối mặt với khả năng lượng mưa thấp hơn mức trung bình trong mùa mưa năm nay. Quốc gia Nam Á này trồng lúa trong mùa mưa hàng năm, nên vụ lúa năm nay có thể sẽ bị ảnh hưởng tiêu cực bởi hiện tượng thời tiết El Nino.

Giá gạo – loại lương thực chính ở nhiều quốc gia châu Á và châu Phi – hiện vẫn đang thấp hơn nhiều so với mức đỉnh nhiều năm thiết lập vào năm 2024.

Tuy nhiên, giá bán buôn gạo tăng cao có khả năng sẽ đẩy giá bán lẻ gạo tăng lên và dẫn tới lạm phát tăng, đặc biệt trong bối cảnh áp lực lạm phát đã tăng mạnh trên toàn cầu theo giá năng lượng. Giá hợp đồng tương lai gạo tại thị trường Chicago trong tuần này đã đạt mức cao nhất kể từ tháng 8 năm ngoái.

Hồi tháng 4, Tổ chức Lương thực và Nông nghiệp Liên hiệp quốc (FAO) dự báo sản lượng gạo sẽ tăng 2%, đạt mức cao kỷ lục trong niên vụ 2025/2026.

Tuy nhiên, trong một báo cáo được công bố cách đây ít ngày, USDA dự báo sản lượng gạo toàn cầu niên vụ 2026-2027 giảm 0,9% so với niên vụ trước, đánh dấu năm giảm đầu tiên trong hơn 11 năm, còn 573,9 triệu tấn. Theo USDA, sự suy giảm sản lượng gạo toàn cầu này chủ yếu do giảm diện tích canh tác ở những nước như Ấn Độ, Myanmar và Mỹ.

Một loạt các yếu tố bất lợi đang ảnh hưởng tới nông dân trồng lúa nước trên toàn thế giới, gồm thiếu phân bón và giá nhiên liệu tăng mạnh, cùng hiện tượng thời tiết El Nino.

Cuộc chiến tranh giữa Mỹ và Iran đã gây gián đoạn dòng chảy nhiên liệu và phân bón qua eo biển Hormuz, một điểm nghẽn quan trọng kết nối Vùng Vịnh với các thị trường toàn cầu. Sự gián đoạn này đặt ra rủi ro đối với cả nông dân ở các nước xuất khẩu gạo hàng đầu như Thái Lan và Việt Nam, và cả các nước phụ thuộc vào nguồn gạo nhập khẩu như Philippines và Indonesia.

Nông dân chủ yếu là hộ nhỏ ở Đông Nam Á cũng đang đối mặt với áp lực ngày càng tăng khi hiện tượng El Nino được dự báo sẽ gây ra điều kiện thời tiết nóng hơn, khô hơn trong khu vực trong nửa cuối năm.

“Nông dân đã bắt đầu trồng lúa niên vụ này ở một số quốc gia và đang sử dụng ít đầu vào hơn vì giá đã tăng. Chúng ta sẽ thấy tình hình nguồn cung gạo toàn cầu thắt chặt hơn trong nửa cuối năm nay và đầu năm sau”, ông Maximo Torero, nhà kinh tế trưởng tại FAO, nói với hãng tin Reuters.

Năm 2008, các hạn chế xuất khẩu gạo của một số nước cung cấp gạo chủ lực của thế giới đã khiến giá tăng hơn gấp đôi lên khoảng 1.000 USD mỗi tấn. Gần đây hơn, tình trạng khan hiếm nguồn cung gạo trong giai đoạn 2022-2023 đã trở nên trầm trọng thêm bởi các hạn chế xuất khẩu của Ấn Độ, đẩy giá gạo lên cao và dẫn tới hiện tương nhiều nước ồ ạt tích trữ gạo.

Ngoài thách thức đối với nông dân sản xuất lúa gạo các lô hàng gạo xuất khẩu còn đang đối mặt với các nút thắt trong chuỗi cung ứng. “Logistics đã trở thành một ‘cơn ác mộng’, đặc biệt là ở châu Á tình trạng thiếu thiếu hụt bao đựng gạo bằng nhựa PP, thiếu xe tải để đưa gạo đến các cảng, và hoạt động vận tải biển cũng đang bị gián đoạn” một thương nhân ở Singapore cho biết.

Sự thiếu hụt phân bón và thời tiết khô hạn đã làm giảm năng suất của vụ lúa nhỏ hơn đang được thu hoạch ở Đông Nam Á. Vụ lúa tiếp theo có khả năng sẽ đối mặt với sự giảm sút năng suất thậm chí còn lớn hơn. Ấn Độ, Thái Lan và Philippines trồng vụ lúa chính vào tháng 6 và tháng 7, còn Việt Nam và Indonesia đang gieo vụ thứ hai.

Hầu hết các nước sản xuất lúa gạo ở châu Á trồng hai hoặc ba vụ lúa mỗi năm.

Bà Sripai Kaew-Eam, một nông dân 60 tuổi ở tỉnh Chai Nat của Thái Lan, cách Bangkok khoảng 151 km về phía Bắc, cho biết giá phân bón và nhiên liệu cao đã đẩy chi phí sản xuất lên khoảng 6.000 baht mỗi rai (0,4 mẫu Anh), từ khoảng 4.500 đến 5.000 baht trong vụ trước, trong khi giá bán thóc là khoảng 6.200 baht mỗi tấn.

Giá phân bón tại Thái Lan đã tăng lên mức 1.000 -1.200 baht mỗi bao, từ 850 baht, buộc bà Spirai phải giảm một nửa lượng phân bón sử dụng. “Giá phân bón cao, giá nhiên liệu cũng cao”, bà nói.